NUS ni Nini
Yaliyokuwa sehemu ya kawaida ya milo ya kila siku, mazao haya ya asili, matunda na vyakula vya ndani yamekuwa nadra zaidi wakati masoko yamezingatia mazao makuu machache.
Mengi yana lishe bora, yakitoa vitamini, madini na virutubisho vingine vinavyosaidia milo yenye afya na tofauti.
Yaliyozoea hali za ndani, NUS hukua hata katika mazingira magumu — muhimu kwa ustahimilivu wa tabianchi na usalama wa chakula.
Yaliyounganishwa kwa undani na urithi wa kitamaduni wa Tanzania, yanaonyesha maarifa na mazoea ya chakula ya jamii kote nchini.
Mazao Yetu
Mazao ya NUS
Maboga (Majani na Mbegu)
- Afya. Vitamini A, chuma, kalsiamu, nyuzinyuzi, mafuta bora na protini kwa macho, kinga na mmeng'enyo.
- Tabianchi. Tunda, mbegu na majani hutumika — sehemu nyingi za mmea huliwa na kupunguza upotevu.
- Chakula. Tunda kwa supu, uji na juisi; mbegu kuchomwa; majani kama mboga.
Mchicha (Majani na Mbegu)
- Afya. Majani na mbegu zenye lishe zinazoongeza utofauti kwenye milo ya kila siku.
- Tabianchi. Hustahimili ukame na kuvunwa kwa muda mrefu — faida kwa wakulima wadogo.
- Chakula. Huliwa kama mboga ya majani na kama nafaka katika uji na vyakula vya asili.
Mgagani
- Afya. Protini, nyuzinyuzi, chuma, folate, kalsiamu na zinki kwa damu, kinga na ukuaji.
- Tabianchi. Mboga ya asili inayostawi vizuri kwenye bustani za nyumbani.
- Chakula. Hupikwa kama mboga au kuchanganywa na vyakula vingine.
Njugumawe
- Afya. Kunde yenye protini na madini kwa lishe bora ya kaya.
- Tabianchi. Hustahimili ukame na wadudu; hustawi pale mazao mengine yanaposhindwa.
- Chakula. Maharage ya asili ya Afrika kwa milo ya kila siku.
Ngogwe / Nyanya Chungu
- Afya. Nyuzinyuzi, vitamini, madini na antioxidants kwa mmeng'enyo, kinga na ufyonzaji wa chuma.
- Tabianchi. Mboga ya asili nafuu inayofaa mashamba ya eneo hili.
- Chakula. Huliwa mbichi kama tunda au kupikwa katika supu, mchuzi na stew.
Matembele
- Afya. Mboga ya majani yenye vitamini na madini kwa lishe ya kila siku.
- Tabianchi. Hustawi kwa urahisi kwenye bustani za nyumbani kwa maji na utunzaji kidogo.
- Chakula. Hupikwa kama sehemu ya milo ya familia.
Topetope / Stafeli
- Afya. Tunda la asili linalotoa vitamini na madini.
- Tabianchi. Mti wa matunda wa eneo hili unaoongeza utofauti wa lishe.
- Chakula. Huliwa mbichi; pia linaweza kuleta kipato cha kaya.
Ufuta
- Afya. Protini, mafuta bora, nyuzinyuzi, kalsiamu, chuma na zinki kwa mifupa, damu, kinga na moyo.
- Tabianchi. Mbegu ya mafuta ya asili inayostahimili ukame.
- Chakula. Unga, uji, mafuta ya kupikia na maziwa ya ufuta.
Ulezi
- Afya. Kalsiamu, chuma na nyuzinyuzi; hutoa nishati polepole — inafaa watoto na watu wenye kisukari.
- Tabianchi. Nafaka ya asili inayosaidia usalama wa chakula wa kaya.
- Chakula. Huliwa kama nafaka nzima au kusagwa kwa uji, ugali na vyakula vya asili.
Mnavu
- Afya. Chuma, protini, vitamini na madini kwa damu, mifupa, kinga na ukuaji.
- Tabianchi. Mboga ya majani ya asili kwa bustani za nyumbani.
- Chakula. Hupikwa peke yake au na bamia, nyama, ngogwe, karoti na nazi.
Mabungo
- Afya. Tunda la asili linaloongeza vitamini na utofauti kwenye lishe ya eneo hili.
- Tabianchi. Mti wa matunda wa urithi unaofaa mazingira ya Tanzania.
- Chakula. Huliwa kwenye jamii na kusaidia utofauti wa chakula.
Uwele
- Afya. Nishati, nyuzinyuzi, chuma na madini muhimu kwa milo ya kila siku.
- Tabianchi. Nafaka sugu kwa maeneo kavu na nusu-kavu.
- Chakula. Huliwa kama uji, ugali, au kuchanganywa na unga mwingine.
Upupu
- Afya. Protini na nishati ikiwa maharagwe yamechakatwa vizuri.
- Tabianchi. Hurekebisha nitrojeni kwenye udongo na kuimarisha kilimo endelevu.
- Chakula. Hutumika kwa chakula, kuboresha udongo na lishe ya mifugo.
Bibo (Tunda la Korosho)
- Afya. Vitamini C, antioxidants na sukari asilia kutoka tunda lisilotumika vya kutosha.
- Tabianchi. Hutumia tunda linalokua tayari kwenye miti ya korosho.
- Chakula. Huliwa mbichi au kuchakatwa kuwa juisi, jamu na bidhaa kavu.
Mtama
- Afya. Nishati, nyuzinyuzi, antioxidants, chuma na zinki kwa mmeng'enyo na nishati ya kudumu.
- Tabianchi. Nafaka inayostahimili ukame kwa maeneo kavu, inayohitaji pembejeo chache.
- Chakula. Huliwa kama uji, ugali, mkate bapa au vyakula vilivyochachushwa.
Jinsi NUS Inavyobadilisha Maisha.
Fatuma Juma
Hata mvua inapokuwa chache, mazao yetu ya asili bado yanastawi. Kilimo cha NUS kinatunza udongo na kuvuna kwa uhakika zaidi mwaka hadi mwaka.
Moses Komba
Mahitaji ya bidhaa za NUS yanaongezeka kwenye duka letu la soko. Familia nyingi zinataka vyakula vyenye lishe vinavyozalishwa ndani na kuwasaidia wakulima wa Tanzania.
Amina Hassan
Kulima ulezi na njugumawe kumeabadilisha jinsi tunavyokula nyumbani. Watoto wangu hufurahia uji wenye lishe kila asubuhi, na tunauza unga wa ziada sokoni.
Grace Mkumbo
Kuchakata mazao ya NUS kuwa mchanganyiko wa unga kumewapa kikundi chetu cha wanawake kipato thabiti. Wateja wanapenda ladha na hadithi ya vyakula hivi vya asili.
Jiunge na Harakati za NUS
Tufuate kwa mapishi, hadithi za wazalishaji na habari kuhusu spishi zilizopuuzwa na zisizotumika vya kutosha.